Si funksionon muzika

Pesë vijat dhe katër hapësirat mes tyre janë nëntë taste të bardha njëri pas tjetrit. Më lart mbi faqe do të thotë më djathtas mbi piano, dhe një notë një shkallë mbi një tjetër është pikërisht tasti i bardhë që vjen. Kjo është e gjithë ideja — çdo gjë tjetër është hollësi mbi të.

Lëvizja më e vogël në piano është te tasti fill pas, i zi ose i bardhë: një gjysmë toni. Dy të tilla bëjnë një ton të plotë. Diezi e ngre notën me gjysmë toni dhe bemoli e ul — prandaj tastet e zeza kanë nga dy emra: i njëjti tast, i arritur nga njëra anë ose nga tjetra.

Numëro dymbëdhjetë taste lart nga cilado notë, të zeza dhe të bardha njësoj, dhe bie mbi një notë që tingëllon si ajo, vetëm më lart — një oktavë. Te tastet e bardha janë tetë, nga C te C-ja tjetër. Është i vetmi interval që e njeh çdo vesh pa e mësuar, dhe prandaj tastiera është të njëjtat dymbëdhjetë taste që përsëriten, jo tetëdhjetë e tetë të ndryshme.

Luaj nga C te C mbi tastet e bardha dhe ke një shkallë madhore: ton, ton, gjysmë, ton, ton, ton, gjysmë. Tingëllon madhore për shkak të këtij modeli, jo për shkak të vetë notave — nis kudo, ruaje modelin dhe merr të njëjtën ndriçim në një vend tjetër.

Nis nga A dhe luaj po ato taste të bardha: modeli zhvendoset, dhe shkalla e tretë tani rri një gjysmë toni më afër të parës. Ajo hapësirë pak më e vogël është pjesa më e madhe e asaj që njerëzit dëgjojnë si trishtim. Të njëjtat taste, nisje tjetër, ndjesi tjetër.

Për ta ruajtur modelin madhor duke nisur nga një notë tjetër veç C-së, disa taste duhet të lëvizin. Nis nga G dhe nota e shtatë duhet të jetë F diez, përndryshe modeli prishet. Në vend që ai diez të shkruhet mbi çdo F, shenjat e tonalitetit e thonë një herë në krye — dhe kaq janë: alteracionet që pjesa i merr të mirëqena.

Merr një notë, kapërce një, merr tjetrën, kapërce një, merr tjetrën: kjo është një triadë, akordi nga i cili ndërtohet thuajse e gjithë muzika. Mbi C del C, E, G. Meqë kapërcen çdo shkallë të dytë, forma duket si një njeri dëbore mbi faqe — tri koka notash njëra mbi tjetrën, pa hapësira.

Nota e mesme është ajo që mban ngjyrën. Uje me gjysmë toni dhe akordi madhor bëhet minor. Është dallimi i një tasti të vetëm dhe ndryshon gjithçka që ndien te tingulli — më mirë dëgjoje sesa ta lexosh.